Witam ponownie ! Ostatnio mówiliśmy sobie o czytaniu słów łacińskich! Mam nadzieję, że nie mieliście problemów z przeczytaniem tekstu! W najbliższych dniach postaram się przygotować jeszcze jakieś ćwiczenia z wymowy oraz napisać o wymowie restytuowanej i akcencie. Natomiast teraz chciałbym już zacząć gramatyczny temat.
Podstawą gramatyki łacińskiego są oczywiście rzeczowniki i czasowniki. Zazwyczaj w podręcznikach zaczyna się omawianie od czasowników, odmiany, czasownika być. Ja zacznę troszkę nietypowo od odmiany rzeczowników przez przypadki! Pewnie zastanawiacie się dlaczego? Będzie nam później łatwiej tworzyć podstawowe zdania łacińskie znając już podstawy deklinacji, czyli odmiany rzeczowników przez przypadki.
Zacznijmy! W języku polskim wyróżniamy aż 7 przypadków, czy to dużo? Są języki jak niemiecki, który posiada tylko 4, ale Fiński posiada ich już około 15. Przy piętnastu przypadkach można by się już pogubić. Ale w języku łacińskim występuje ich znacznie mniej, 6 przypadków:
- Nominativus (N.) - Mianownik (kto? co? np . książka)
- Genetivus (G.) - Dopełniacz (kogo? czego? np. książki)
- Dativus (D.) - Celownik (komu? czemu? np. książce)
- Accusativus (Acc.) - Biernik (kogo? co? np. książkę)
- Ablativus (Abl.) - Połączenie Miejscownika i Nadrzędnika (kim? czym? np. z książką)
- Vocativus (V.) - Wołacz (o książka!)
No to mamy przypadki! Czego nam brakuje? Oczywiście, że rzeczowników, które moglibyśmy odmieniać. W łacinie rzeczowniki występują w 3 rodzajach: męski, żeński, nijaki. Najczęściej potrafimy rozpoznać rodzaj danego rzeczownika już po końcówce z Mianownika, czasami jednak trzeba zaglądnąć do słowniczka. No właśnie, słowniczek łaciński to wasz nowy przyjaciel. Oprócz tłumaczeń słówek znajdują się tam końcówki z formy dopełniacza. Jeżeli znamy tą końcówkę to już bez problemów rozpoznamy rodzaj. Posłużę się przykładem:
W słowniczku znajdziemy np: ,,Amica , amicae - przyjaciółka".
Pierwsza forma to zawsze forma z Mianownika l. pojedynczej a druga jest formą dopełniacza l. pojedynczej, druga forma może być zapisana jako pełny wyraz, ale często spotyka się w formie skróconej samą końcówkę dopełniacza : ,,Amica, -ae".
Jak na razie poznajemy rodzaj żeński , są to rzeczowniki zakończone na -a w Mianowniku l. pojedynczej i na -ae w dopełniaczu l. pojedynczej. Odmiana tej grupy rzeczowników nazywana jest Deklinacją I. No cóż, muszę powiedzieć, że takich różnych deklinacji jest aż 5 w łacinie, ale powoli wszystkiego się nauczymy!
Oto końcówki przypadków tej deklinacji: (będę pisał w skrótach przypadków, ale mam nadzieję, że się rozszyfrujecie)
Liczba pojedyncza (Singularis):
N. -a
G. -ae
D. -ae
Acc. -am
Abl. -a
V. -a
Liczba mnoga (Pluralis):
N. -ae
G. -arum
D. -is
Acc. -as
Abl. -is
V. -ae
No to teraz pokażę i wyjaśnię na przykładzie jak odmieniać rzeczowniki przez przypadki. Pamiętacie jak pokazywałem wam przykładowe słówko ze słownika? Amica, amicae - przyjaciółka.
Chcąc odmienić ten rzeczownik najpierw tworzymy sobie temat, czyli odcinamy końcówkę -a z pierwszego słówka. Równie dobrze możecie odciąć -ae bo wyjdzie wam taki sam temat. Czyli biorę sobie słówko ,,amica" i odcinam -a. Co nam wychodzi? amic-
Mając temat mogę już dodawać do niego inne końcówki tworząc odmianę:
Liczba pojedyncza:
N. amica
G. amicae
D. amicae
Acc. amicam
Abl. amica
V. amica
Liczba mnoga:
N. amicae
G. amicarum
D. amicis
Acc. amicas
Abl. amicis
V. amicae
No i to tyle! Mam nadzieję, że wytłumaczyłem to w dosyć zrozumiały sposób. Oto kilka ćwiczeń:
1. Odmień przez przypadki:
a/ historia, historiae
b/ magistra, magistrae
c/ puella, puellae
d/ discipula, -ae
e/ rosa, -ae
2. Rozpoznaj przypadek i liczbę: (jedno słówko może pasować do kilku przypadków)
a/ amicarum
b/ poetas
c/ terram
d/ linguis
e/ scholae
Więcej ćwiczeń wkrótce! Postaram się również w ciągu najbliższych dni stworzyć słowniczek łaciński na blogu z podstawowymi słówkami, który będę sukcesywnie uzupełniał wraz z postępem lekcji. Życzę wam udanej nauki deklinacji I i do zobaczenia niebawem!
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz